Chúng tôi – bảy anh chị em, bốn gái ba trai, sinh ra trong một gia đình đủ đầy cha lẫn mẹ. Bố chúng tôi là thầy giáo dạy Văn nên mẹ tôi, dù chẳng đứng lớp ngày nào, vẫn rất hãnh diện khi hàng xóm “đặt tên” là “ông bà Giáo”.

Me-toi-02
Mẹ tôi ngày trẻ

“Ông bà Giáo” đã quy tiên gần bảy năm rồi. Anh em chúng tôi giờ đã là những kẻ mồ côi! Nhưng trong tâm thức chúng tôi, “ông bà Giáo” đã để lại cho chúng tôi một di sản thật quý giá, như cậu em trai của tôi nhận định: “Bố mẹ chúng ta tuy nghèo, không có nhiều của cải để lại cho chúng ta, nhưng bố mẹ đã dành cho chúng ta tất cả tình thương và cho chúng ta một sự giáo dục trong gia đình hoàn hảo. Bố mẹ đã sống một đời thanh bần, đức độ, đáng để con cháu noi theo. Cho dù ngoài xã hội kia có đảo điên thế nào, chúng ta vẫn trở thành những người tốt, xứng đáng với truyền thống của gia đình và dòng họ. Cái đó quý giá hơn tất cả mọi thứ tiền bạc hoặc tài sản gì khác”.

Nói về bố tôi, chắc hẳn những ai từng gặp, từng làm việc, từng sống chung… đều rất yêu quý, kính trọng. Ông sinh ra trong gia đình khoa bảng ở Bắc Ninh nên đầy tài hoa. Ông thuần thục chữ Nôm, chữ Hán, “đùa giỡn” với chữ Việt, tự học nhưng đọc lưu loát tiếng Anh, tiếng Pháp. Đặc biệt ông “làm chủ cuộc chơi” với nghệ thuật thư pháp. Ông nghiêm khắc, lễ nghĩa và đức độ. Chúng tôi tự hào được làm con của ông!

Me-toi-03
Gia đình chúng tôi

Chúng tôi rất yêu ông. Nhưng chúng tôi luôn ray rứt về mẹ, luôn đau đáu muốn viết về bà, người phụ nữ phải cam chịu thiệt thòi, suốt một đời hy sinh cho hạnh phúc của chồng con; dù cho đến cuối đời, bà vẫn thấm đẫm đến tận cùng sự cam chịu bất lực của một kiếp người.

Mãi đến khi bà mất, chúng tôi mới có cơ hội đọc được những gì bà viết cho chúng tôi. Đó chẳng thể gọi là nhật ký vì nó đâu được ghi chép hằng ngày. Nó chỉ là những mảnh vỡ của cuộc sống, những tâm sự dở dang của bà, mà theo cảm nhận của tôi, đó chỉ là đôi nét chấm phá về những ray rứt, chạnh lòng của bà.

Mẹ tôi là “con nhà quan” ở Thường Tín Hà Đông. Theo lời bà kể thì nhà tuy có “của ăn của để” nhưng các cụ ngày xưa không cho con gái học nhiều; vì thế mẹ tôi cũng chỉ biết đọc biết viết. Sau này lớn lên bà theo anh trai ra Hà Nội buôn bán, có tiếp xúc với Tây nên lõm bõm được vài câu tiếng Pháp. Bà thuộc nhiều ca dao, tục ngữ nhưng không hay nói chữ, mà chuyện trò để dạy dỗ chúng tôi qua những câu nói rất bình dân. Bà chưa bao giờ giáo điều bốn đứa con gái về đạo đức, sự thủy chung với chồng nhưng câu nói của bà đã theo suốt cuộc đời chị em chúng tôi “con đừng bao giờ lên giường với ai không phải là chồng mình”. Chị em chúng tôi đã khắc cốt ghi tâm lời huấn thị ấy suốt đời và truyền dạy cho con gái cũng câu ngắn gọn ấy!

Me-toi-05
Dù có Khó khăn như thế nào, nhưng mẹ chẳng đầu hàng

Lấy chồng nghèo kể cũng là cái tội! Nghèo vật chất đã khổ mà nghèo tinh thần còn cay đắng hơn. Thật buồn cười, bố tôi là thầy giáo dạy Văn, ông từng đưa học trò qua bao bến bờ chữ nghĩa gấm hoa; nhưng trong cuộc sống đời thường ông lại khô khan, chẳng lãng mạn chút nào. Mẹ tôi tên thật là Vinh, ở nhà thường gọi là “cô Vui”. Vui đâu không thấy, chỉ biết rằng từ khi não tôi bắt đầu biết nhận thức, tôi toàn thấy mẹ tôi cực khổ khôn cùng. Chẳng mấy khi tôi thấy bà vui vì cuộc sống nghèo khổ, đông con cứ đeo bám quá nửa đời người làm bà heo hắt.

Giờ thì chúng tôi quá đỗi thương bà khi đọc những dòng tự sự của bà: “Chồng tôi khô khan, kỹ tính quá nên tôi không có hạnh phúc gia đình. Tôi từ trẻ đến già chưa hề được ông dẫn đi ăn một tô phở hay mua một món gì về cho vợ con. Cả cuộc đời tôi chưa có một tý gì gọi là kỷ niệm của chồng, không có cả đôi bông tai, chiếc nhẫn cưới, chẳng bao giờ ông đưa tiền cho tôi. Bao nhiêu việc chi tiêu trong gia đình tôi phải gánh hết”.

Tội nghiệp mẹ tôi, cùng là dân di cư như bố tôi, nhưng bà phải gánh vác mọi việc, từ chuyện “sang” lại cái nhà để hai vợ chồng có chỗ “sáng chui ra, tối chui vào”. Bà lấy tiền từ đâu khi bà chẳng có việc làm gì ổn định thời đó, lại chỉ là một cái “máy đẻ”? Từng năm một, năm một, bảy đứa con chào đời. Bà phải lấy toàn bộ vốn liếng những ngày phụ bán hàng cho ông anh ở Hà Nội và sự hỗ trợ của các anh chị “đại gia” của bà!

Về với chồng, sau khi có một chỗ ở, bà trắng tay. Bởi thế trong ký ức chúng tôi ngày bé chỉ toàn “thảm cảnh”: Nhà tôi nghèo lắm, nói không ngoa là nghèo nhất xóm. Chúng tôi ở trong một khu lao động nghèo, gần chợ Đakao, con hẻm nhỏ đến độ chỉ đủ một chiếc xe máy vào được nhưng không quay đầu ra nổi.

Me-toi-04
Bố mẹ tôi

Hồi bé, chúng tôi không chơi với hàng xóm. Đơn giản vì nhà chúng tôi là gia đình Bắc Kỳ duy nhất trong xóm toàn người Nam bộ. Họ không giao thiệp, qua lại với gia đình chúng tôi vì chúng tôi nói thứ tiếng mà họ thấy “khó nghe” như “cái chén” thì cứ gọi là “cái bát”, “cái muỗng” thì bảo “cái thìa”. Dù không chơi cùng, nhưng chúng tôi luôn làm cả xóm nể trọng vì “con ông Giáo luôn đứng đầu trường”. Vì thế, tuy có coi thường manh áo chúng tôi đang mặc, nhưng con nhà hàng xóm vẫn phải sang nhà nhờ chúng tôi chỉ bài!

Sau giải phóng, cũng như nhiều gia đình khác, nhà chúng tôi lâm vào kiệt quệ. May mắn là bố chúng tôi làm nghề giáo, không “nợ máu với nhân dân” nên chúng tôi không phải nếm mùi cay đắng của sự “chia đàn sẻ nghé”. Không bữa cơm nào chúng tôi đủ no, sáng phải dậy sớm từ 4 giờ để xếp hàng đi mua “bánh mì tổ” là loại thực phẩm phân phối theo đầu người, mỗi người nửa ổ. Ác thay, nhà chúng tôi luôn được “quăng vào mặt” những ổ bánh mì cháy đen nhẻm, dù chúng tôi xếp hàng đầu tiên. Khi tôi xin đổi thì nhận được lời quát mắng: bánh mì tổ chỉ có vậy; không ăn thì thôi! Không đổi được, cuối cùng những ổ bánh mì cháy khét đen nhẻm ấy cũng vào bụng chúng tôi mà chẳng hề có sự phân vân, lo sợ ung thư gì cả.

Chưa hết, ký ức mỗi lần mua lương thực cũng khủng khiếp không kém mua bánh mì! Chỉ cần xếp hàng trước cửa là đã phải bịt mũi đến phát nôn vì mùi mốc meo, hôi thối của khoai lang sùng, khoai mì sượng, bột mì ướt, bo bo, gạo ẩm mốc…. Không được chọn lựa, phân phối viên thích “ban phát” cho nhà nào thứ gì thì phải nhận theo đúng chuẩn; còn “mặc xác” các hộ có ăn được hay không?

Những năm tháng đó, cũng như mọi người phụ nữ trụ cột gia đình khác, mẹ tôi phải lăn lộn hết cỡ để chống đỡ với cuộc đời, để nuôi một đàn con thơ dại, chỉ biết ăn học. Từ một bà nội trợ, mẹ phải “lết” ra đường, trải một tấm nilon mỏng manh như thân phận của bà xuống lòng lề đường, trên đó bày nào là phấn trắng, tập học sinh, bút mực, bút chì, kim chỉ…. Bây giờ tôi mới hiểu bà chọn bán những thứ đồ đó để chúng tôi có dụng cụ mà đi học. Oái oăm thay, cơ cực chẳng bao giờ chịu buông tha mẹ. Chiến dịch “dọn dẹp lòng lề đường” làm mẹ tôi bao lần rơi nước mắt khi bị xua đuổi liên tục; lắm lúc còn bị tịch thu cả hàng họ, rồi bị mời về phường làm kiểm điểm. Ôi chao, sao mà phong trần quá đỗi với mẹ vậy nè!

Khó khăn là vậy, nhưng mẹ chẳng đầu hàng. Cứ đuổi thì chạy, lúc chính quyền thư thư thì lại dọn hàng ra bán tiếp. Những năm 1979-1980, khổ quá, mẹ tôi lại phải bươn chải thêm một rổ khoai lang luộc cạnh tấm nilon. Tôi biết mẹ chọn bán thêm khoai là để chúng tôi có cái mà ăn sau buổi chợ. Tội nghiệp em Hiền của tôi phải phụ mẹ ôm rổ khoai lang đi bán dạo khắp chợ. Tính em hiền lành, thật thà như tên gọi nên bị nhiều đứa ở chợ bắt nạt. Chúng mua khoai sùng ở đâu không biết, nhưng cứ bắt đền em Hiền để đổi củ khác. Nhiều buổi bán ế, em Hiền về nhà trễ, không kịp giờ vào lớp.

Thương mẹ, anh em chúng tôi đi nhận hàng về làm thêm, nào cạo trúc, nào dán phong bì, nào dạy kèm… Tối tối thì xách bao tải đi giành giật bã mía ở những nơi bán nước mía để về đun nấu thay củi. Giờ thì khái niệm đun bằng bã mía cứ như chuyện cổ tích với giới trẻ, nhưng thời của chúng tôi, đó là cả một tài sản vô hình mà chúng tôi phải “cướp” trên tay bao nhiêu đứa trẻ của những gia đình khác!

Thời đó, đôi lúc nhìn những cảnh sung sướng của vài gia đình khá giả quanh mình, tôi cũng ứa nước mắt, thấy chán ghét bố mẹ mình rồi lại quay sang hờn trách ông trời sao lại không cho chúng tôi một cuộc sống đủ đầy như con người ta? Giờ nghĩ lại, tôi thấy sao mình bất hiếu quá!

Đại gia đình của chúng tôi

Mẹ của tôi, cũng như bao người phụ nữ khác, đôi lúc cũng có những sân si rất đời thường. Ngồi bán bên cạnh mẹ tôi là một gia đình nọ mà ông chồng thật đôn hậu. Tôi chẳng biết ông ta làm nghề gì nhưng cứ thấy lúc rảnh là ông lại ra ngồi bán chung với vợ; thậm chí phụ vợ dọn hàng. Còn bố tôi, chắc là thầy giáo nên sĩ diện, chẳng đời nào bước ra xem mẹ tôi buôn bán vất vả thế nào, dù chỗ bán của mẹ chỉ cách hẻm nhà tôi vài bước chân. Điều này khiến mẹ tôi buồn đến rơi nước mắt mà chẳng biết tâm sự cùng ai, ngoài tiếng thở dài.

Buồn giận chồng là vậy, nhưng sáng nào mẹ cũng xách gà – mên ra chợ mua đồ ăn sáng cho chồng trước giờ dọn hàng, dù bản thân bà gần như chẳng biết quà sáng là gì. Của đáng tội, xung quanh chỗ bà ngồi bán cũng đầy rẫy những hàng quà vặt như xôi, chè, bánh bột lọc, hủ tíu, bánh cuốn… nhưng bà nào dám “ăn hàng” vì “mẹ cứ quẹt mỏ như người khác thì các con lấy gì cho vào miệng”. Có lần tôi nghe cô bán hàng gần đó “méc” lại: “Chị nói thiệt, chị chưa lấy chồng thế nào cũng “chui” vô nhà em vì bác Giáo hiền quá. Mấy hôm chị ế hàng, mời mãi mà bác không ăn, chỉ thỉnh thoảng mua giúp chị chén chè nhưng nhờ chị vô bịch đem về cho chồng con. Chị bán ở chợ này lâu rồi mà chưa thấy người nào đức độ như mẹ em. Em thật có phước lắm nhe!”.

Hồi đó, dù gia đình chúng tôi không đủ khoai sắn để ăn nhưng mỗi khi có họ hàng nhà chồng từ ngoài Bắc vào là y như bà phải lén chúng tôi đi bán một vài phân vàng nữ trang để chuẩn bị những bữa cơm tươm tất, để cho chồng còn mát mặt với làng xóm tận phương xa! Bà cũng luôn dạy chúng tôi nhường nhịn mọi người, nhận lấy phần thiệt cho mình, thơm thảo với mọi người vì “mình ăn thì hết nhưng người ta ăn thì còn”.

Rồi chúng tôi lớn lên, đủ lông đủ cánh, cũng cử nhân, thạc sĩ đầy nhà. Mẹ chỉ thật sự yên lòng khi chúng tôi yên bề gia thất, con cháu đề huề. Mẹ tôi luôn tâm niệm “dâu là con, rể là khách” nên bà chưa bao giờ bắt ne bắt nẹt dâu rể điều gì. Gia đình tôi vì thế cũng chưa bao giờ có chuyện “chị dâu em chồng” điều tiếng này nọ như những gia đình khác. Mỗi lần giỗ chạp, mẹ tôi vẫn tất tả lo mọi việc chu toàn và không hề trách cứ con cái khi “đứa nào cũng có công việc nhà nó”. Mẹ tôi là vậy đó. Cả một đời bà tảo tần vất vả lo cho chồng và nuôi con. Đôi khi nghĩ về những chuyện bà làm, lũ con gái chúng tôi bất bình, phản ứng: “sao mẹ lại dại dột như thế?”

Nhưng giờ đây, khi đã ở trong vị trí như bà, cũng là những người vợ, người mẹ, chúng tôi mới thấy bà đúng. Mẹ tôi như vậy thì cớ sao gia đình chúng tôi không phước hạnh? Giờ đây khi bà đã đi xa, chị em chúng tôi vẫn luôn nhớ lời bà dặn: “Sau này khi mẹ qua đời, các con đối xử với nhau cho hòa thuận, thương yêu nhau như mẹ thương yêu các con, chứ đừng vì một tí tài sản nhỏ mọn mà chị em mất lòng nhau để tủi vong hồn mẹ”.

Lời mẹ dặn luôn ở trong tim chúng tôi

Chị em chúng tôi, giờ mỗi gia đình một phương, nhưng luôn nhớ về nhau, về những ngày thơ ấu khổ nhọc nhưng ấm áp trong vòng tay cha mẹ, đúng như những gì em Hiền của tôi đã viết: Gia đình và ký ức tuổi thơ là những điều thiêng liêng nhất trong mỗi chúng ta; nhất là khi đã đủ lông đủ cánh để tung bay vào những phương trời mới. Nhớ lắm dáng vẻ gầy ốm của bố ngày ngày  trên chiếc xe máy cũ kỹ chạy đến trường; vóc dáng nhỏ bé của mẹ ngồi bên lề đường kiếm từng đồng để nuôi anh em chúng ta. Nhớ nồi khoai lang luộc mỗi sáng, những bữa cơm độn toàn bo bo, khoai mì; nồi thịt kho chỉ toàn nước để chan cơm. Nhớ những buổi chiều í ới gọi nhau ra dọn hàng cho mẹ. Nhớ những ngày mưa phải thay nhau mang xô, chậu hứng nước mưa vì nhà dột nát. Những buổi tối cúp điện ngồi quây quần bên nhau tán chuyện. Những đêm khuya học bài ngủ gật bị gõ đầu… Đó là những kỷ niệm khó quên, là đặc sản của “gia đình ông bà Giáo” mà bà Giáo là hào quang cho chúng tôi!

Nguyễn Thị Ngọc Hân (TP. HCM)

BEAUTYLIFE PHÁT ĐỘNG CUỘC THI “VIẾT VỀ GIA ĐÌNH VIỆT NAM” VỚI CHỦ ĐỀ: “GIA ĐÌNH CỦA TÔI 2020”

Thời gian: Từ 20/5/2020 – 20/06/2020

Nhân kỷ niệm 19 năm Ngày Gia đình Việt Nam (28/6/2001 – 28/6/2020), Tạp chí Beautylife phát động cuộc thi “Viết về Gia đình Việt Nam 2020” với chủ đề: “Gia đình của tôi”. Bên cạnh việc tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống của gia đình Việt Nam, cuộc thi còn là dịp để các thành viên trong gia đình bày tỏ những cảm xúc, suy nghĩ, niềm tin, tình cảm và những mối quan tâm không chỉ ở gia đình mà cả ngoài xã hội. Đặc biệt, không chỉ hướng đến những tổ ấm hạnh phúc, cuộc thi còn là cơ hội để độc giả chia sẻ những câu chuyện về “tổ lạnh”, cuộc hôn nhân không may mắn, gia đình không trọn vẹn để từ đó rút ra những kinh nghiệm quý báu nhằm gìn giữ hạnh phúc gia đình.

Độc giả dự thi có bài viết được chọn đăng sẽ nhận được nhiều phần quà giá trị từ BTC

Thông tin chi tiết tại: https://bit.ly/2Zp9drW

0 0 votes
Đánh giá bài viết
Subscribe
Notify of
guest
0 Bình luận
Inline Feedbacks
View all comments